Programa de prevención de condutas de risco a trote
Unidad de tutoría 8

Prevención de condutas de risco

Preparación da unidade

Para esta unidade é fundamental posuír un coñecemento técnico e unha serie de competencias a nivel persoal e social. Trataremos temas que poden ferir a sensibilidade do noso alumnado, ben sexa pola súa propia experiencia ou por tratarse de comportamentos que viven no seo familiar ou da súa contorna máis próxima. De aí a importancia de permanecer atentos/as ás súas reaccións e comprender que aqueles alumnos/as que poden amosar unha maior reacción ante esta unidade, poida que teñan unha serie de experiencias vitais que lles provoque a necesidade de poñer distancia sobre o tema, por non sentirse capaces para afrontalo. Na maioría dos casos, mostraranse moi interesados/as e participativos/as.

Coñecementos técnicos técnicos:

  • Comprender o funcionamento do círculo das adiccións.
  • Entender que factores son de risco e cales son protectores ante condutas delituosas.
  • Tipos de substancias adictivas, diversas clasificacións, distintos efectos, mestura de sustancias…

Competencia a nivel persoal (emocional) e social:

A competencia emocional, como avanzamos xa, é moi importante á hora de levar a cabo esta unidade. Os temas persoais deben ser tratados en privado, por profesionais no tema. É fundamental saber derivar, deixar fóra opinións persoais e consellos e ofrecer espazos con profesionais se se detectara algún comportamento de risco.

As condutas adictivas, violentas e delituosas son moito máis próximas do que en principio podemos supoñer e teremos que activar os procedementos adecuados para corrixilas. Esta unidade só intervén a nivel primario e secundario. A nivel terciario só intervén para a fase de detección e derivación. Se algún alumno/a mostra un comportamento pouco adaptado durante as sesións, poderemos ofrecer unha entrevista persoal con orientación, entrevistar as familias, comezar un protocolo, pero sempre a nivel privado.

 

 

Introdución
A adolescencia A adolescencia é o período no que as persoas estamos predispostas para alcanzar un tipo de pensamento experto, o abstracto. Estudos recentes poñen sobre a mesa que este tipo de pensamento non se desenvolve en todas as persoas, que quedan cun pensamento concreto para tomar decisións adultas. Parte deste pensamento abstracto consiste na mellora da nosa capacidade para demorar a recompensa, para comprender que a satisfacción dun desexo aquí e agora pode supoñer un erro se os seus efectos condicionan negativamente o noso futuro. Esta é a base na que asentan as actividades que forman parte desta unidade, na que trataremos as relacións de parella tóxicas, as adiccións (con e sen sustancias) e comportamentos que entrañan risco (condutas sexuais de risco, acoso, cyberbullying, sexting e grooming).

Esta falta de maduración a nivel cerebral para a planificación e para o control, tanto condutual como emocional está acompañada no tempo con cambios a nivel endocrino, que fan da adolescencia un período para a experimentación. Os cambios que se producen a nivel físico e a acción das hormonas a nivel cerebral, acompañado desta falta de maduración a nivel de cortiza prefrontal, é o que provoca a procura do adolescente de experiencias que lles resulten novas, sen parar a avaliar as súas consecuencias, sendo o período no que con maior probabilidade cometerán condutas de risco, que se poderán previr mediante información e educación para a regulación emocional. Os estudos realizados con persoas adictas mostran a adolescencia como o período crítico no que comezaron. Aínda que non todos os adolescentes que cometen condutas de risco terminan sendo adictos, unha gran porcentaxe de adictos adultos comezaron a realizar estas prácticas na adolescencia.

A sociedade na que vivimos e os resultados das últimas enquisas realizadas a adolescentes presentan un panorama social sobre o que debemos intervir e, dado o carácter obrigatorio da educación, o lugar no que é máis efectivo realizar este tipo de actuacións é na propia escola, lugar no que se desenvolven as relacións entre iguais e no que é máis fácil detectar as problemáticas, dotar aos adolescentes de estratexias e crear espazos para a súa posta en práctica e avaliación. Con iso non pretendemos asumir a responsabilidade das familias, senón ofrecerlles apoios e colaboración.

Este panorama que nos presentan os datos obtidos mediante enquisas entran en contradición coa nosa idea de que vivimos nunha sociedade da información, na que os nosos mozos teñen acceso a toda a información que desexan. Isto, con todo, sería como dicir que quen vive nunha gran cidade non necesita tanto un mapa como quen vive nun pequeno pobo, ter acceso a máis require unha capacidade de procesamento maior. Este exceso de información provoca que se produzan erros nos procesos de pensamento, como o de confirmación, polo que se procesa só a información que non contradi os nosos esquemas previos, obviando o resto; ou o sesgo de sobrexeneralización, polo que un suceso totalmente illado ponse de exemplo para explicar todo un proceso de pensamento. É máis necesaria que nunca unha información cientificamente razoada e neutra, que sirva de base para tomar decisións acertadas e para interpretar a información que reciben. O paternalismo, as crenzas persoais, os consellos… non entran nesta unidade.

Fundamentación teórica.

Condutas de risco e condutas adictivas teñen en común a incapacidade para demorar a recompensa. Estudos lonxitudinais realizados con nenos en idade de EP atoparon fortes correlacións entre a incapacidade de demorar a recompensa en idade infantil co mantemento de condutas adictivas e de risco na adolescencia. Impulsividade e adiccións gardan unha elevada correlación.

Na neuropsicoloxía da adicción pódese comprobar como unha actividade que nun principio resulta pracenteira, convértese en adictiva. Nun principio a conduta ou a sustancia activa os circuítos do pracer do noso cerebro. Se repetimos a conduta de forma periódica o cerebro aprende, adáptase a ela, para conseguir o seu estado natural aínda con sustancia, consegue desequilibrar para equilibrar. Isto provoca que se necesite máis sustancia para seguir sentindo pracer. O cerebro de novo volve adaptarse a este nivel de sustancia ou de activación ata que o consumo ou conduta comeza a realizarse de forma habitual (ou sempre en determinados contextos). Neste momento a persoa xa non consome ou realiza a conduta adictiva para buscar o pracer, senón para evitar o malestar que lle provoca o feito de non facelo, o noso cerebro provocou un estado “normal” de malestar, que só se equilibra consumindo ou realizando a conduta problemática. É a propia reacción do corpo á sustancia o que causa o displacer que induce ás condutas adictivas. O organismo aprendeu a dar unha resposta a esa conduta que neutralice o seu efecto, e por esta razón, cando non se consome, a persoa sente xusto o efecto contrario ao que provoca a sustancia e cunha intensidade similar á dose á que o organismo está afeito. Este cambio na motivación da conduta é o que converte á persoa en adicta e o que provoca tamén que cada vez busque sustancias ou condutas que en maior medida alteren o seu estado, xa que a sustancia que lle provocou ese pracer, por máis que aumente a dose, xa non llo provoca, o seu organismo xa aprendeu, xa se afixo, xa só sofre sen sustancia e o seu consumo só normaliza.

Debemos ter moi en conta o que outros estudos alertan, sobre o perigo que supón ofrecer unha información inadaptada ao coñecemento previo do alumno nestas materias. A adolescencia é un período de necesidade de experimentación e de risco e calquera información realizada sobre temas que levan consigo estes aspectos e que son descoñecidos para o alumnado poden provocar o efecto contrario ao desexado, é dicir, espertar no canto do rexeitamento a curiosidade.

Obxectivos
Informar e formar en intelixencia emocional e executiva adecuada e suficientemente para evitar comportamentos de risco, romper cos mitos e as falsas crenzas, as falacias e os tabúes que existen nestes temas para provocar un cambio nas atitudes.

Evitar comportamentos de risco

Romper con mitos, falacias e tabús que existen nestes temas para provocar un cambio de actitudes e crenzas.

Ensinar ao alumnado o círculo desde o que interpretar as condutas adictivas e de risco.

Ofrecer unha información científica acerca dos efectos destas condutas.
Desenvolver no alumnado un pensamento crítico que lles permita avaliar novas condutas de risco.

Desenvolver no alumnado un proceso de toma de decisións.

Poñer en práctica técnicas de comportamento asertivo para dicir NON á realización de condutas de risco.

 

Contidos
Sesión 1: Conceptualización. Aprender a dicir NON.

Sesión 2: Comportamentos adictivos. O círculo da adicción.

Sesión 3: Comportamentos delituosos.

Sesión 4: Como previr os comportamentos adictivos.

Sesión 5: Como previr os comportamentos delituosos.

Sesión 6: Medimos as consecuencias a curto, medio e longo prazo.

Metodoloxía
A metodoloxía, como nos demais talleres de titoría que propoñemos, é de índole participativa. Os alumnos/as serán os principais protagonistas da súa aprendizaxe. Utilizaremos dinámicas por equipos, de gran grupo, por parellas, de lapis e papel…

Para esta unidade resulta fundamental partir do coñecemento previo dos alumnos/as. Para iso, utilizaremos unha caixa de zapatos, por exemplo, con propósito de caixa de correos. Cada sesión finalizará coa recollida anónima de preguntas relacionadas co tema que se tratará na seguinte sesión e reservarase un tempo para dar resposta a aquelas que consideremos máis significativas ou que se repiten con maior frecuencia.

Temporalización
Este taller ten unha duración de 6 sesións, de 50 minutos e cunha frecuencia semanal.
Indicadores para a avaliación da unidade
Para este taller e para todos, resulta imprescindible a avaliación, tanto a nivel do proceso como dos resultados.
Para a avaliación do proceso, nos modelos que tedes dispoñibles para deseñar cada unha das sesións, contades cun breve cuestionario final, que poderedes utilizar para avaliar o proceso. Se dispoñedes de tempo, podedes escribir anotacións sobre o seu desenvolvemento.

Para avaliar o resultado desta unidade, podedes ter en conta:

  • Os resultados dos cuestionarios que na última sesión cobre o alumnado.
  • Impresións sobre o cambio de actitude do alumnado.
  • Número de deteccións e derivacións.
  • Cambios observados na dinámica de relacións na aula.

Uso de cookies

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información.plugin cookies

ACEPTAR
Aviso de cookies